Van machinebureaucratie tot projectmatig werken

Van Machinebureaucratie tot projectmatig werken

De eerste organisatiekundige: scientific management

Rond 1900, als de industriële revolutie op gang komt, worden organisaties snel groter. Er komt dan behoefte aan een meer ontwikkelde theorie over organisatie en management. De rondslagen daarvoor worden geleverd door Frederick Taylor, met in zijn kielzog mensen als Frank en Lillian Gilbreth (bekend van het boek ‘Cheaper by the dozen’, geschreven door twee van hun kinderen) en Henry Gantt (die van de ‘Gantt-chart’).
Scientific management probeerde om werk zo efficiënt mogelijk te organiseren. Bewegingstudies speelden daarbij een belangrijke rol, stukloon was een belangrijke bron van motivatie (en beloning bij een meer efficiënte werkwijze).
‘Wetenschappelijke methoden’ (dataverzameling, analyse, formuleren van alternatieve hypothesen en het falsificeren daarvan) speelde een belangrijke rol (vandaar de naam scientific management).
Binnen scientific management was de ‘machinebureaucratie’ de hoogste vorm van organisatie. Kenmerken daarvan zijn:

• top-down organisatie
• de manager beheert de werkmethoden (inhoudelijke sturing)
• verticale communicatie, zodat orders van de manager in stand blijven
• strikte werkverdeling, enerzijds efficiënt, anderzijds ondersteund door strikte opleiding
• werknemers zijn verwisselbare ‘radertjes’, die niet hoeven te weten waarom ze iets doen, alleen hoe ze het moeten doen.

De lopende band is een strikte uitwerking van deze ideeën.
Scientific Management wordt vaak verbonden met de opkomst van Ford. Henry Ford bracht in 1908 de T-Ford op de markt, de eerste auto die op grote schaal op de lopende band werd geproduceerd (overigens pas vanaf 1913 en pas nádat Oldsmobile de lopende band had geïntroduceerd). De T-Ford bleef zonder veel wijzigingen tot 1927 in productie. Daarna toonde Ford zelf de beperkingen van de machinebureaucratie aan: de T-Ford verloor in hoog tempo terrein aan Chevrolet, dat zicg flexibeler aanpaste aan de tijd.

De Human Relations beweging

Scientific management is en typisch rationele manier van organiseren, waarbij de belangen van de onderneming voorop staan. Al in de 20er jaren kwamen mensen echter tot de conclusie dat organisaties in de praktijk minder rationeel zijn. Met name Mayo en zijn onderzoeksteam bij de Hawthorne fabrieken spelen hierbij een belangrijke rol. Men ontdekte meer over het bevredigen van menselijke behoeften (vgl. de behoeften hiërarchie van Maslow).
Bovendien ontdekte men rond dezelfde tijd, dat de bazen veel minder de gang van zaken bepaalden dan ze dachten. Arbeiders stelden hun eigen onderlinge regels. Collega’s die zich niet aan de afspraken hielden werden daar (soms hardhandig) aan herinnerd.

De Volvo-experimenten

In de 80er jaren heeft Volvo geprobeerd om de gedachten die voorvloeien uit de human relations beweging in praktijk te brengen. De lopende band werd verlaten en er werden groepjes werknemers samengebracht (in teams) die gezamenlijk verantwoordelijk waren voor de bouw van een gehele auto.

De toekomst

Stap voor stap worden organisaties anders, hebben (lagere) managers minder status, zijn werknemers beter opgeleid en dus minder dociel, is het werk voor de bazen niet meer te overzien en hebben ze de expertise van hun ondergeschikten echt nodig. We groeien toe naar de nieuwe organisatie:

Ontwikkelingen rond projectmatig werken spelen daarin een belangrijke rol.